Błogosławiona Krew Jezusowa !

 Serdecznie Wszystkich pozdrawiam i zapraszam do lektury teologicznej na temat osoby ludzkiej w rozumieniu Kard. Karola Wojtyły.  Myślę, że  warto przypominać to co głosił nam wszystkim Jan Paweł II. Jest to fragment pracy proseminaryjnej z filozofii mówiący o istotnych cechach osoby w ujęciu Kard. Karola Wojtyły. Przypomina nam Ks. Kardynał, że człowiek wzrasta coraz bardziej w swoim człowieczeństwie i staje się bardziej osobą przez konkretne czyny. Najpierw moje czyny mają stać się miłością, która polega na wychodzeniu nieustannym w kierunku drugiego człowieka, po drugie ten mój czyn ma być szukaniem prawdy i jej doświadczaniem,  po trzecie ten mój czyn ma być wybieraniem dobra wg prawidłowo uformowanego sumienia.

A więc człowiek bardziej wzrasta jako człowiek-osoba, spełnia się, realizuje, jeśli kocha, poznaje prawdę, i jeśli idzie za dobrem.

Jeżeli tego nie czyni pomniejsza się jako człowiek-osoba.

   ks. bogusław cpps

Część III

OSOBA A WOLNOŚĆ

1)    Wolność osobowa człowieka - samostanowienie

Człowiek jako osoba posiada swoją godność wypływającą z jego osobistej wolności. Człowiek posiada siebie, człowiek posiada swoje ,, ja”, a także przeżywa to ,, ja”, przeżywa siebie jako podmiot bytujący i działający. Na czym ta wolność osobista osoby polega? . Spróbujmy podjąć to pytanie.

Autor książki ,, Miłość i odpowiedzialność” podaje: ,, Wola [ człowieka] jest wolna a równocześnie ,, musi” szukać dobra, które odpowie jej naturze, jest wolna w szukaniu i wybieraniu, ale nie jest wolna od samej potrzeby szukania i wybierania”[1].

Stąd wiosek, że człowiek musi tzn. ma nieustanną potrzebę szukania wybierania dobra dla siebie po to, by być wolnym. Możemy także powiedzieć że człowiek ma nieustanną potrzebę działania. W świetle tego warto teraz podjąć problem wyżej już sygnalizowany dotyczący działania człowieka. w szczególności tego działania zewnętrznego ( ,, człowiek działa”), w którym wyraża się wolność na miarę osoby ludzkiej.

W wyrażeniu ,, człowiek działa” wg Autora ,, Osoby i czynu” zawarte są dwa elementy, które są względem siebie w relacji. A mianowicie przyczyna- skutek ( ,, człowiek”- przyczyna, ,, działa”- skutek). To tu jest szczególnie ważne do podkreślenia to, że czyn nigdy nie może być oderwany od osoby, że te dwa elementy nie mogą istnieć oddzielnie. Dalej Ksiądz Kardynał zwraca uwagę na sprawczość osoby, tę pierwszą wewnętrzną. W niej to działanie dotyczy samego podmiotu działającego. Występuje tu zależność sprawcza, która wiąże świadome działanie człowieka z własnym podmiotem. Przez ten typ sprawczość ( działania) ujawnia się w szczególny sposób wolność osobowa człowieka zwana przez Autora samostanowieniem[2].

Sprawczość ta jest odmienna niż sprawczość jaką posiadają inne podmioty nie będące osobami. Sprawczość ta w pierwszym rzędzie dotyczy niej samej tj. osoby, a więc jest samostanowieniem, poprzez które uwidacznia się podmiotowa struktura osoby jako samopanowania i samoposiadania[3].

2)    Wolność osobowa a samoposiadanie

Spróbujmy się teraz zastanowić nad dalszymi elementami świadomości w aspekcie wolności osobowej człowieka. Samostanowienie ukazane wyżej, jako jeden z elementów świadomości człowieka związane jest przyczynowo z samoposiadaniem i samopanowaniem osoby.

Samostanowienie Kard. Wojtyła określa następująco: ,, Przez samostanowienie- każdy człowiek, aktualnie panuje sobie samemu, aktualnie sprawuje tę specyficzną władzę w stosunku do siebie, której nikt inny sprawować ani też wykonać nie może”[4].

Samostanowienie prowadzi nas do samoposiadania i samopanowania, które są kolejnymi elementami świadomości. Samoposiadanie osoby ujawnia się w niej przez wolę. Człowiek stanowi o sobie wolę. W tradycji scholastycznej mówiło się, że „Osoba jest w sobie zasadą nieprzekazywalną”[5]. Przez to wskazywano, że osoba jest jakby ,, niedostępna” ,, nieudzielająca się” drugiej osoby. Właśnie owa niedostępność to nic innego jak samoposiadanie i samopanowanie, wyrażające się w działaniu[6].

Osoba zatem sama determinuje się w działaniu swoim. Nikt za nią nie może wybierać i decydować. Owa determinacja samego siebie jak uważa Ksiądz Kardynał dokonuje się ze względu na pewne motywy, i wartości. Nie jest to bowiem wolność ,, od” przedmiotów, ,, od” wartości lecz przeciwnie wolność ,, do” nich.

Istota samodeterminacji to ,, … akt wyboru, który dokonuje się siłami samego  przedmiotu – osoby(…)”[7]. Człowiek jest wolny, a owy,, akt wyboru”[8] czyli konkretne podjęte działania w jakiś sposób określi podmiot tego działania. Uczyni go jakimś, zarówno w rzeczywistości zewnętrznej  poza podmiotowej jak i wewnątrz podmiotowej, czyli tworzenia siebie samego.

3)    Wolość osobowa a samospełnienie

Podejmując to zagadnienie trzeba nam na początku w miarę dokładnie określić pojęcie ,, spełniać się”. Oznacza ono: ,, dokonywać się, urzeczywistniać się, ziszczyć się” w dążeniu ,, od tego, co w nie pełne, ku jakiejś właściwej pełni”[9]. Spełniony czyn prowadzi danego człowieka do jakiegoś spełnienia , udoskonalenia.

Dążenie to widzi Ksiądz Kardynał w dwóch kierunkach. Z jednej strony każdy czyn człowieka kieruje się ku określonym przedmiotom znajdującym się poza nim, poza jego ,, ja” własnym, a równocześnie czyn ten mocą samostanowienia wnika w podmiot ( w własne ,, ja”). Stąd przez czyn spełnia się nie tylko świat zewnętrzny ale przede wszystkim sama osoba spełniająca. Przez czyn człowieka szczególnie ten zewnętrzny człowiek na mocy samostanowienia dokonuje jakby transcendencji siebie.

W dziele ,, Osoba i czyn” Autor wyróżnia dwa rodzaje transcendencji osoby, jest to transcendencja pozioma i pionowa[10]. Transcendencja pionowa polega na tym, że człowiek doświadcza w czynie swojej wolności. Tzn., że wszelki czyn jest w ,, rękach” osoby. Osoba jest ponad swoim dynamizmem. Jest niezależna od przedmiotów swego poznania i chcenia, nie musi ich poznawać i chcieć. Natomiast transcendencja pozioma to przekraczanie siebie ku rzeczywistości zewnętrznej zawarta głównie w czynnościach poznawczych czy pożądawczych osoby. W związku z powyższymi wyróżnionymi tj. dwoma rodzajami transcendencji Ksiądz Kardynał wprowadza nową strukturę osobową. Jest nią sumienie. Sumienie to czynnik, przez który człowiek jest zdolny przeżywać wartości moralne. Człowiek spełnia się, twierdzi dalej Autor ,, Osoby i czynu”, tylko przez czyn zgodny z sumieniem

( ukształtowanym wedle obiektywnych wartości prawd i dobra).

Natomiast poprzez czyn niezgodny z sumieniem człowiek spełnia się w kierunku odwrotnym, czyli można powiedzieć w ogóle nie spełnia się.

Dochodzimy w ten sposób do bardzo ważnego wniosku podsumowującego nasze rozważania o trzecim elemencie tworzącym osobę w ujęciu kard. Karola Wojtyły. Miarą bycia osobą jest postępowanie zgodne z sumieniem.

Zakończenie

Podsumowując cały dorobek tych rozważań przytoczę na nowo niektóre myśli, by ukazać wartość osoby. Trzeba przede wszystkim wspomnieć o normie personalistycznej Księdza Kardynała Karola Wojtyły, którą tak szeroko omawia w dziele p.t. ,, Miłość i odpowiedzialność”. Norma ta broni poszanowania osoby ludzkiej, które jest niezbędne, by osiągnąć prawdziwą miłość. Podaje ona tę prawdę, że jedynie miłość jest właściwą odpowiedzią na godność osoby ludzkiej, że jedynie miłość należy się osobie z tego tytuły, że jest osobą. Człowiek staje się bardziej osobą, wtedy gdy więcej kieruje się miłością.

            Trzeba także zwrócić uwagę na drugą cechę, która konstytuuje osobę, na poznanie. Człowiek jedynie przez doświadczenie tj. przez doznawanie swojego i innych istnienia i działania, przez ciągłe poznawanie prawdy staje się bardziej osobą.

Trzecia cecha tworząca osobę, na wolność. Osobista wolność osoby tkwi w jej samostanowieniu czyli w zależności sprawczej między działaniem tej osoby, a nią samą. Być wolnym dla człowieka i być osobą to postępować zgodnie ze swoim sumieniem (ukształtowanym wedle obiektywnych wartości prawd i dobra). Staję się bardziej osobą, wzrastam, gdy wybieram prawdziwe dobro.